Skip to content

An tSeachtain

19ú Samhain, 2013

Scríobh mé an t-alt faoi mhíonna na bliana aréir agus chuir sé ag smaoineamh mé faoi ábhar eile a pléadh le gairid, ar an ábhar céanna: laethanta na seachtaine. D’imir an Chríostaíocht an-tionchar go deo ar hainmneacha Gaeilge mar a fheicfidh muid.

Dé Domhnaigh (An Domhnach)

Is ainm Laidine é seo a d’eascair ó domus (teach) > dominus (tiarna) agus a chiallaíonn mar sin Lá an Tiarna. D’athraigh ciall an fhocail ‘Domhnach’ arís agus feictear é i logainmneacha na tíre seo anois leis an gciall ‘séipéal’. Tá ceannáras RTÉ lonnaithe i nDomhnach Broc, mar shampla. Is é an Domhnach an Sabóid “Cuimhnigh ar an tSabóid agus coinnigh naofa í” – an lá ba cheart do Chríostaithe freastal ar an Aifreann. Dar leis an mBíobla is é seo an seachtú lá sa tseachtain ach de réir fhormhór na dteangacha Eorpacha eile tosnaíonn an tseachtain ar an Domhnach (tá a fhios againn é seo toisc go dtugtar uimhreacha ar na laethanta sna teangacha sin).

Dé Luain (An Luan)

Tá dhá theoiric ann maidir leis an gceann seo. Táthar ann a deir gur aithris ar an Laidin atá ann. Ciallaíonn luna na Laidine ‘an ghealach’ agus tugtar lunae dies (lá na gealaí) ar an lá sa Laidin. Roimh lunae dies tháinig dies solis (lá na gréine). In ómós dhéithe na gealaí is na gréine a ainmníodh na laethanta seo sa Laidin. Is focal ón MeánGhaeilge é ‘luan’ a chiallaíonn ‘gealach’ mar sin ‘lá. Is í an ghealach siombail an Luain de réir na hastrálaíochta. 

An teoiric eile atá ann maidir le ‘Luan’ ná gurb ionann Lá Luain agus Lá an Bhreithiúnais. Ceaptar go dtiocfaidh deireadh leis an domhan ar Dhomhnach agus mar sin déanfar breithniúnas ar anam na marbh an lá dár gcionn – Dé Luain. Sílim féin go bhfuil bunús leis seo ach gur droim ar ais atá sé – rinneadh aithris ar Luna na Laidine i dtosach agus tháinig an scéal faoi Lá an Luain ina dhiaidh sin.

Dé Máirt (An Mháirt)

Mar a phléigh mé sa mír ar na míonna, thug Dia Cogaidh na Rómhánach, Mars, a ainm don lá seo (agus do bharra seacláide) agus tá sé le feiceáil i go leor teangacha eile:

  • Martes: Spáinnis
  • Mardi: Fraincis
  • Martedi: Iodáilis
  • Marti: Románais

Anuas air seo, sna teangacha Gearmánacha, ainmníodh an lá seo i ndiaidh Týr, Dia Cogaidh na Lochannach.

Dé Céadaoin (An Chéadaoin)

Tá an ceann seo agus an dá lá ina dhiaidh ar eolas ag go leor daoine. Is comhfhocal é Céadaoin [Céad + Aoine] agus is tagairt don Troscadh (Aoine) a dhéanadh Críostaithe ar an lá seo fadó. Ba é seo an chéad aoine sa tseachtain (ceann eile dhá lá ina dhiaidh). Má éistear go géar le Gaeilge Thír Chonaill cloistear an ‘e’ deiridh fós sa gcaint.  Ní dhéanann Caitlicigh an troscadh seo ó bhí Dara Comhairle na Vatacáine ann ach amháin ar Chéadaoin an Luaithrigh. 

Déardaoin (An Déardaoin)

An Dé-Idir-Aoine. Dé idir an Chéad Aoine agus an Aoine. An lá idir dhá lá an troscaidh.

Dé hAoine (An Aoine)

Cosúil leis an gCéadaoin, is tagairt don Troscadh a dhéanadh Críostaithe an t-ainm seo. Is ar Aoine an Chéasta amháin a dhéanann Caitlicigh an lae inniu an troscadh.

Dé Sathairn (An tSatharn)

Lá deiridh na seachtaine. Ainmnigh na Rómhánaigh an lá seo i ndiaidh Saturnus (a thug a ainm do phlainéad freisin). Ba é a bhí i gceannais ar chéad uair an chloig an lá seo, de réir a gcreidimh, agus is dá bharr sin a ainmníodh an lá ina dhiaidh. 

 

Arís, ba bhreá liom tuairimí, ceartúcháin agus eolas breise a chloisteáil uaibh 🙂

 

Advertisements

From → Gan rang

Freagraí: 6
  1. Marcus permalink

    Good stuff. Bhí rud ar leith acu ar an mBlascaod a chur ag gáire mé nuair a chuala é blianta ó shin. Dearúdta anois of course – ach gheobhaidh mé amach duit.

  2. Dar leis an mBíobla is é seo an seachtú lá sa tseachtain
    Ní fíor. Ar an gcéad lá den tseachtain a d’éirigh Críost ó na mairbh (Féach Eoin 20) D’athraigh Críostaithe an sabóid ón Satharn – an lá a choinníonn Ghiúdaigh – dá bharr.

    • Maitiú permalink

      Maith go leor ach féach Geineasas 2:1-3.

      Críochnaíodh neamh agus talamh agus a gcóiriú go léir ar an gcuma sin. Ar an
      seachtú lá chríochnaigh Dia an obair a rinne sé. Scoir sé ar an seachtú lá den obair go
      léir a rinne sé. Bheannaigh agus naomhaigh Dia an seachtú lá mar scoir sé an lá sin den
      obair go léir a rinne sé sa chruthú.

  3. Eascraíonn ainmneacha Laidineacha na seachtaine ó na seacht ré gluaiseachta a chonaic na Suiméarach i dtosach. Rinneadh ionannú idir Déithe agus iad. Ag braith ar dtréithe áirid déantar ionannú idir déithe idir chultúir – mar shampla Toirneach – Jove Thor

    Nasc anseo

    http://www.hermetic.ch/cal_stud/hlwc/why_seven.htm

Freagra

Please log in using one of these methods to post your comment:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s

Molann %d blagálaí é seo: